ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ: Από τα Γρεβενά στη NASA

 

Ο κορυφαίος Έλληνας επιστήμονας της NASA αποκαλύπτει ΣΤΟ Μάκη Νασιάδη στις 17 Αυγούστου 1998 πως έφθασε στο κορυφαίο ερευνητικό κέντρο του κόσμου και γιατί δεν ήρθε στην Ελλάδα να εργαστεί, όπως ήταν η επιθυμία του στην περίοδο της επταετίας. Ο ίδιος μιλά με υπερηφάνεια για την Ελληνική καταγωγή και καυχάται πως οι Έλληνες μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα από όλους, καθώς όπως λέει το «ελληνικό δαιμόνιο είναι δημιουργικό».  Ρεπορτάζ από τη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ της 19ηςΑυγούστου 1998

 

Ο άνθρωπος δε θα αργήσει να πατήσει το πόδι του στον Άρη και μάλιστα ο κόκκινος πλανήτης μπορεί να διαμορφωθεί έτσι ώστε να ζήσει σ’ αυτόν. Όσο και αν αυτό ανήκει για κάποιους στη σφαίρα της φαντασίας για τους επιστήμονες της ΝΑΣΑ είναι ένα σενάριο για το οποίο ήδη έχουν ξεκινήσει οι προεργασίες.

Αυτό επισημαίνει στην εφημερίδα «Μακεδονία» ο κορυφαίος Έλληνας πυρηνικός φυσικός της ΝΑΣΑ Αθανάσιος Οικονόμου, ο οποίος βρέθηκε στη χώρα μας και στην ιδιαίτερή του πατρίδα τον Ζιάκα Γρεβενών τις ημέρες αυτές.

Ο κ. Οικονόμου που ανήκει στην ερευνητική ομάδα της ΝΑΣΑ για την εξερεύνηση του διαστήματος και ήταν από τους επικεφαλής της αποστολής του Παθφάιντερ έδωσε περισσότερες πληροφορίες για το τι έδειξαν τα πρώτα συμπεράσματα της περσινής αποστολής, αλλά και για τα προγράμματα της ΝΑΣΑ, τόσο για τον πλανήτη Άρη όσο και για άλλους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος.

Για τον κ. Οικονόμου μια επανδρωμένη αποστολή για τον πλανήτη Άρη είναι εφικτή, καθώς υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες, άσχετα αν ο πλανήτης

μοιάζει «νεκρός» και είναι θέμα μιας 20ετίας.

Άλλωστε το περσινό επίτευγμα της ΝΑΣΑ να στείλει το μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο Παθφάιντερ ( Ιχνηλάτης) στο μακρινό πλανήτη του γαλαξία μας έδειξε ότι μπορούν να ξεπεραστούν ακόμη και οι αποστάσεις των 400 εκατομμυρίων χιλιομέτρων.

Ο κορυφαίος Έλληνας επιστήμονας της ΝΑΣΑ αποκαλύπτει επίσης πως έφθασε στο κορυφαίο ερευνητικό κέντρο του κόσμου και γιατί δεν ήρθε στην Ελλάδα να εργαστεί, όπως ήταν η επιθυμία του στην περίοδο της επταετίας. Ο ίδιος μιλά με υπερηφάνεια για την Ελληνική καταγωγή και καυχάται πως οι Έλληνες μπορούν να τα καταφέρουν καλύτερα από όλους, καθώς όπως λέει το «ελληνικό δαιμόνιο είναι δημιουργικό».

Τον κ. Οικονόμου τον συναντήσαμε την Κυριακή που μας πέρασε στο Ζιάκα Γρεβενών, όπου βρέθηκε για λίγες ημέρες και μάλιστα τιμήθηκε από τον πρόεδρο της κοινότητας Γιώργο Μπαϊνέτα. Ήταν η ημέρα που διάλεξαν όλοι οι πατριώτες του, αλλά και η κοινότητα για να τον τιμήσουν για το έργο του.

Άλλωστε όλοι οι κάτοικοι του Ζιάκα όταν πέρυσι η ανθρωπότητα παρακολουθούσε το επίτευγμα της ΝΑΣΑ με την αποστολή του  Ιχνηλάτης στον πλανήτη Άρη, ήξεραν ότι ανάμεσα στους κορυφαίους επιστήμονες του κόσμου ήταν και ο δικός τους ο Αθανάσιος Οικονόμου.

Έτσι δεν έχασαν την ευκαιρία και με την άφιξη του κ. Οικονόμου ετοίμασαν μια λιτή τελετή για να τον τιμήσουν και κατάφεραν να το συγκινήσουν με την παρουσία τους και τα λίγα καλά λόγια. Και ο ίδιος όμως δεν τους ξεχνά, αφού σχεδόν κάθε χρόνο επισκέπτεται την ιδιαίτερη πατρίδα του, ενώ η φωτογραφία από την αποστολή του το Παθφάιντερ στον Άρη που χάρισε στην κοινότητα θα τους κάνει υπερήφανους όλους.

Η ζωή του

Η συζήτησή μας ξεκίνησε από τα παιδικά του χρόνια, χρόνια που όπως λέει ο ίδιος απεύχεται να ξαναέρθουν

«Γεννήθηκα σε πολύ δύσκολα χρόνια, με τους Γερμανούς και τον εμφύλιο, χρόνια που εσείς οι νέοι δύσκολα να τα κατανοήσετε. Τα πρώτα γράμματα τα έμαθα από τον πατέρα μου γιατί τότε δεν υπήρχε δάσκαλος στο χωριό μου. Όταν έφυγα από την Ελλάδα για την Πράγα ήμουν 9 χρονών και ήταν δύσκολο για μας σε μια άλλη χώρα να μάθουμε και τη γλώσσα και να προχωρήσουμε στην επιστήμη. Παρόλα αυτά η περισσή αγάπη για την πατρίδα μας βοήθησε να διατηρήσουμε την Ελληνική γλώσσα και να τη μάθουμε και στα παιδιά μας.»

Κατορθώσατε όμως να τα ξεπεράσετε όλα αυτά και να φθάσετε ακόμη και στη ΝΑΣΑ. Πως το κατορθώσατε;

«Μπορεί να πει κανείς ότι ήμουνα τυχερός, γιατί είχα την ευκαιρία να συναντηθώ μόλις έφθασα στην Αμερική με έναν ρώσο καθηγητή, τη στιγμή μάλιστα που η ΝΑΣΑ ξεκινούσε τα προγράμματα για τη Σελήνη και αυτό με βοήθησε πολύ στη συνέχεια γιατί μετείχα σχεδόν από την αρχή στο πρόγραμμα.   Κατασκευάσαμε συστήματα τα οποία τα στείλαμε στο φεγγάρι ως προπομπούς για το διαστημόπλοιο Απόλλων. Συγκεκριμένα στείλαμε πριν το Απόλλων πέντε διαστημόπλοια για να μάθουμε πως να βρούμε το φεγγάρι, πως θα προσγειωθούν και σε πιο σημείο».

Μία όμως από τις μεγαλύτερες επιτυχίες της ΝΑΣΑ ήταν πέρυσι τον Ιούλιο, όταν προσεδαφίστηκε ο Παθφάιντερ στον Άρη. Μετείχατε και μετέχεται στο προγραμμα εξερεύνησης του Άρη.

«Είμαι πολύ τυχερός που μετείχα σε μια τέτοια αποστολή και πολύ ευτυχής που κατορθώσαμε να φθάσουμε, εκεί που φθάσαμε, στον πλανήτη Άρη. Για να γίνει όμως  αυτό χρειάστηκαν πολλές εργασίες και πολύς κόπος. Όλα αυτά αποζημιώθηκαν με την επιτυχία που είχαμε πέρυσι με τον Παθφάιντερ».

Ποια είναι τα επόμενα σχέδια της ΝΑΣΑ για τον πλανήτη Άρη και ποια η δική σας συμμετοχή;

«Δεν θα σταματήσουμε εδώ. Θα συνεχίσουμε το πρόγραμμα και θα επισκεφθούμε ξανά τον Άρη δύο με τρεις φορές ακόμα. Αυτό σημαίνει ότι σε ένα διάστημα 10 χρονών θα είμαι πολύ απασχολημένος και πιστεύω ότι θα έχουμε μεγαλύτερες επιτυχίες.

»Ο επόμενος στόχος της ΝΑΣΑ είναι να επαναληφθούν τα προγράμματα του περσινού χρόνου. Σε κάθε ευκαιρία που έχουμε και αυτή δίνεται για τον Άρη κάθε δύο χρόνια, θα στέλνουμε ένα διαστημόπλοιο. Ο βασικός σκοπός είναι να ετοιμάσουμε την επανδρωμένη αποστολή. Σε 10 χρόνια θα προσπαθήσουμε να φέρουμε δείγματα από πετρώματα του Άρη ώστε να τα μελετήσουμε στα εργαστήρια της ΝΑΣΑ».

  Κατά πόσο υπάρχει η σκέψη να στείλετε άνθρωπο στον Άρη και πότε;

«Θα στείλουμε αργά ή γρήγορα και άνθρωπο στον Άρη. Προς στιγμήν θα στέλνουμε μη επανδρωμένα διαστημόπλοια για να κάνουμε μελέτες και προετοιμασία για την επανδρωμένη αποστολή. Αν και ο χρόνος δεν έχει καθοριστεί, εγώ πιστεύω ότι μέσα σε 20 με 25 χρόνια θα γίνει μια τέτοια αποστολή».

Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει ζωή στον πλανήτη;

«Τα πρώτα δείγματα που πήραμε από τον Άρη μας δείχνουν ότι δεν υπάρχουν δείγματα ζωής. Ο πλανήτης φαίνεται αν είναι «νεκρός», καθώς η ατμόσφαιρά του είναι πολύ αραιά και οι θερμοκρασίες πολύ χαμηλές. Δεν υπάρχει νερό και συνθήκες ζωής αυτή την περίοδο και ήταν κάτι που δεν περιμέναμε.

»Ο Άρης ήταν κάποτε διαφορετικός πλανήτης και είχε υψηλότερη πίεση η ατμόσφαιρα και υπήρχε και τρεχούμενο νερό, ενώ η θερμοκρασία ήταν περίπου της γης. Το τι έχει γίνει και άλλαξε η πορεία του πλανήτη δεν το γνωρίζουμε. Είναι κάτι που προσπαθούμε να το μελετήσουμε και να δώσουμε απάντηση».

Πολλά σενάρια μιλούν για αποίκιση του διαστήματος ακόμη και του Άρη. Κατά πόσο αυτό είναι εφικτό

«Αυτό δεν είναι και κάτι αδύνατο. Βλέπεται ο άνθρωπος μπορεί να επιζήσει στο διάστημα για ημέρες. Στον Άρη οι πιθανότητες είναι περισσότερες απ’ ότι στη Σελήνη, αφού κατέχει όλα τα βασικά υλικά που χρειάζονται για να υποστηρίξει τη ζωή. Έχει παγωμένα νερά, τουλάχιστον στους πόλους, έχει ατμόσφαιρα έστω και μικρή, από την οποία μπορούμε να παράγουμε οξυγόνο και νερό ακόμη και μπορεί ο άνθρωπος να επιζήσει για χρόνια ακόμη. Μάλιστα για αυτό το θέμα οι ειδικοί λένε ότι μπορούμε αν αλλάξουμε ακόμη και τις συνθήκες του Άρη ώστε ο άνθρωπος να ζει κανονικά όπως εδώ στη γη. Αλλά αυτές είναι προς το παρόν ιδέες ακόμη, όμως ο άνθρωπος μπορεί να έχει ακόμη και παραγωγή στον Άρη για να επιζήσει».

Και πόσο θα διαρκεί ένα ταξίδι στον Άρη

«Ένα ταξίδι για τον Άρη δεν θα είναι πολύ μικρό. Χρειάζονται τουλάχιστον τρία χρόνια, ένα χρόνο για να φθάσει στον Άρη, ένα χρόνο για να παραμείνει, γιατί η τροχιά του είναι ακατάλληλη για να γυρίσει και ένα άλλο χρόνο για να το ταξίδι της επιστροφής».

Εκτός από την εξερεύνηση του πλανήτη ποια άλλα προγράμματα προωθεί η ΝΑΣΑ;

 «Η ΝΑΣΑ έχει και άλλα προγράμματα για άλλους πλανήτες. Ακριβώς αυτή τη στιγμή πετάμε για τον πλανήτη Κρόνο, επίσης υπάρχουν προγράμματα για να πάμε στον Πλούτωνα, ενώ υπάρχει και ένα πρόγραμμα στο οποίο μετέχουν και οι Ιάπωνες και πρόκειται αν πάμε το 2002 σε έναν αστεροειδή που λέγεται Νήρ.

»Σήμερα προσπαθούμε να μειώσουμε το κόστος όλων αυτών των αποστολών. Να φανταστείτε ότι το πρώτο διαστημόπλοιο που κατέβηκε στον Άρη το  1976 στοίχισε 2 δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ το Παθφάιντερ στοίχισε μόνο 250 εκατομμύρια τωρινά δολάρια, δηλαδή μεγάλη διαφορά. Τότε ήταν διαφορετικές συνθήκες, υπήρχε ο ψυχρός πόλεμος και ο ανταγωνισμός ήταν μεγάλος με την πρώην Σοβιετική Ένωση».

Πως αισθάνεται ένας Έλληνας στο κορυφαίο αυτό ερυνητικό κέντρο και πως βλέπει την πρόοδο της επιστήμης, αν υπάρχει στην Ελλάδα;

«Εγώ το έχω πει και άλλη φορά ότι είμαι υπερήφανος που είμαι Έλληνας. Το ελληνικό δαιμόνιο είναι δυναμικό και μπορεί να φθάσει πολύ ψηλά. Η δική μου φιλοσοφία είναι ότι οι άλλοι μπορούν να κάνουν κάποια πράγματα καλά, αλλά εμείς μπορούμε να κάνουμε καλύτερα.

»Η Ελλάδα έχει κάνει σημαντική πρόοδο στον τομέα της έρευνας του διαστήματος, όμως οι συνθήκες η οικονομία μας δεν επιτρέπει να έχει προγράμματα όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες.

Παρόλα αυτά όμως υπάρχει σημαντική πρόοδος της επιστήμης».

Αν σας ζητούσαν να έρθεται στην Ελλάδα να εργαστείται θα το κάνατε;

»Για μένα είναι δύσκολο να ξεκινήσω από την αρχή. Οι συνθήκες είναι διαφορετικές, υπάρχει και η οικογένειά μου που ζει και εργάζεται στη Αμερική. Κάποτε το 1967 είχα στη σκέψη να έρθω στην Ελλάδα αλλά ένας καθηγητής αστροφυσικός από τη Θεσσαλονίκη, που ήταν στο Σικάγο μου είπε να μην φύγω γιατί στην Ελλάδα τα πράγματα δεν είναι και εύκολα, γιατί τότε έπρεπε να έχεις πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων και μέσο για να προχωρήσεις.

»Με την Ελλάδα όμως έχω επαφές και ήδη έχω συνεργαστεί και με το πανεπιστήμιο της Κρήτης από το 1991 μέχρι και το 1994. Οι υποχρεώσεις μου όμως είναι στο Σικάγο, όπου διδάσκω στο εκεί πανεπιστήμιο και έτσι δεν μπόρεσα να συνεχίσω.»

Η Ελλάδα όμως δεν σας ξεχνά και ιδιαίτερα η γενέτειρα σας ο Ζιάκας Γρεβενών.

«Δεν μπορείτε να φανταστείτε πόση έκπληξη μου έκανε το χωριό μου και οι πατριώτες με τη βραδιά που οργάνωσαν για μένα. Δεν περίμενα κάτι τέτοιο και είμαι πολύ ευτυχισμένος για την τιμητική διάκριση που μου έκαναν. Οι ρίζες μου είναι από εδώ και ποτέ δεν έχω ξεχάσει από που κατάγομε. Παρότι έφυγα πολύ μικρός από το χωριό και είμαι τόσα χρόνια στο εξωτερικό, εγώ και η οικογένειά μου ερχόμαστε με μεγάλη χαρά στο Ζιάκα, γιατί βρίσκομε με τους συγγενείς και τους χωριανούς».

ΤΟ ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΟΥ

Ο Αθανάσιος Οικονόμου γεννήθηκε το 1937 στο Ζιάκα Γρεβενών. Σε ηλικία 9 χρονών έφυγε μαζί με την οικογένειά του στην Πράγα, όπου το 1961 αποφοίτησε από το Πανεπιστήμιο με την ειδικότητα του πυρηνικού φυσικού. Μέχρι και το Δεκέμβριο του 1964 εργαζόταν στο ερευνητικό κέντρο της Πράγας και αμέσως μετά έφυγε για το Σικάγο των ΗΠΑ, όπου παραμένει μέχρι και σήμερα.

Από το 1965 εργάζεται στη ΝΑΣΑ και μετείχε σε αρκετές ερευνητικές αποστολές του διαστήματος. Είναι ανάμεσα στους επιστήμονες που μετείχαν στη περσινή αποστολή του διαστημόπλοιου Παθφάιντερ (ο Ιχνηλάτης) στον Άρη, ενώ παράλληλα διδάσκει στο τμήμα πυρηνικής φυσικής στο πανεπιστήμιο του Σικάγου.

Το διάστημα 1991-94 δίδαξε και στο αντίστοιχο τμήμα του πανεπιστημίου της Κρήτης. Έχει τρεις κόρες και παρότι ο ίδιος δεν έχει διδαχθεί από επίσημο σχολείο την ελληνική γλώσσα έχει καταφέρει αν διατηρήσει τη γλώσσα στην οικογένειά του.