xronaki1.jpg (11337 bytes)

ΤΟ ΚΟΝΑΚΙ ΤΟΥ ΡΑΣΙΧ

(η σημερινή οικία Χρονάκη)

Το πρώην Κονάκι του Ρασίχ Ασπράκη, η σημερινή οικία Χρονάκη είναι χτισμένο σε μια γειτονιά όπου στο τέλος του περασμένου αιώνα και στις αρχές του 20ου βρισκόταν συγκεντρωμένη η αριστοκρατία των Τούρκων και των Χριστιανών της πόλης: τη συνοικία του Σουλτάν Ιμπραχίμ όπως την έλεγαν οι Τούρκοι από το ομώνυμο τζαμί ή τη συνοικία “Κουτάλα” όπως την έλεγαν οι Χριστιανοί. Εκεί εγκαταστάθηκαν σε αρχοντικά με αυλές και περιβόλια ανάμεσα σε καλντερίμια και σοκάκια, εύπορες οικογένειες Χριστιανών ή Τούρκων αγάδων αλλά και άλλες σημαντικές δραστηριότητες της εποχής (το Αγγλικό Προξενείο, το Φράγγικο Σχολείο, το θέατρο, το Ροΐδη, το Καζίνο κ.α.). Με την πάροδο του χρόνου, καταδικασμένοι από την πολεοδομική εξέλιξη και τους οικοδομικούς κανονισμούς που επέβαλλαν τις “διανοίξεις των δρόμων”, τα καλντερίμια και τα σοκάκια διαπλατύνθηκαν και οι χώροι των περιβολιών... χτίστηκαν.

Το κονάκι του Ρασίχ Ασπράκη, η τωρινή “Οικία Χρονάκη” διατηρητέο και απαλλοτριωμένο από το 1969, είναι ένα από τα λίγα σπίτια της γειτονιάς που αντιστάθηκαν στην ισοπέδωση ή την “αξιοποίησή” τους.

xronaki2.jpg (14445 bytes)

Σύμφωνα με εκτιμήσεις και συμπεράσματα που προκύπτουν από διάφορα δεδομένα, το σπίτι χτίστηκε μετά το μεγάλο καταστροφικό σεισμό του 1856 και αποτελεί τμήμα ενός μεγαλύτερου αρχοντικού. Σύμφωνα με μια εκδοχή ο Πασάς είχε εγκαταστήσει στο σπίτι μια κοπέλα την οποία την έλεγαν Εμινέ και συχνά-πυκνά την επισκεπτόταν.

Στις συμβάσεις αγοραπωλησίας, το ακίνητο περιγράφεται ως “ανταλλάξιμο” και αποτελούμενο από “πέντε ισόγεια δωμάτια, πέντε ανώγεια, ελαιαποθήκη, φρέαρ, τρεις αποθήκας, τέσσερας αυλάς, τρεις εξόδους, κήπον, λιθόκτιστον υδαταποθήκην και ημίσειαν μασούραν ύδατος” συνολικής εκτάσεως 1456 m2, φαίνεται δε ότι, το 1932, αποκτήθηκε εξ’ αδιαιρέτου από τους Ιωάννη Χατζηκονόμου και Ευστράτιο Πέππα ύστερα από δημοπρασία προκηρυχθείσα από την Εθνική Τράπεζα. Το 1938 ο Ιωάννης Χατζή-κόμνου μεταπώλησε το μερίδιό του, μέρος του οποίου αγοράστηκε από τον τελευταίο ιδιοκτήτη του σπιτιού, το Γιάννη Χρονάκη, ο οποίος, μόνο το 1952, μετά από διανεμητήρια συμβόλαια, καταφέρνει να έχει στην κατοχή του το συγκεκριμένο τμήμα.

Ο ίδιος και η οικογένειά του, με μεγάλες προσπάθειες, μέσα από τις καταστροφικές συνέπειες του πολέμου και τις πολεοδομικές εξελίξεις, κατάφερε να συντηρεί το σπίτι μέχρι το 1969. Γι’ αυτό ο Δήμος στην ευθύνη του οποίου περιήλθε η χρήση της οικίας, την καθιέρωσε με την ονομασία “Οικία Χρονάκη”. Δεν πρέπει να παραλειφθεί επίσης η αναφορά στην απεριόριστη φροντίδα και αγάπη των τελευταίων κατοίκων του σπιτιού, του Νίκου και της Παγώνας Βασιλάκη.

Το 1969 η “Οικία Χρονάκη” κηρύχθηκε διατηρητέο μνημείο και απαλλοτριώθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού.

Το 1983, μετά από αίτημα του Δημοτικού Συμβουλίου, το Υπουργείο Πολιτισμού εγκρίνει την παραχώρηση του ακινήτου στο Δήμο Ηρακλείου με την προϋπόθεση ότι αυτός θα αναλάμβανε εξ’ ολοκλήρου τη δαπάνη αποκατάστασης του κτιρίου-όπως και έγινε.

Την “οικία Χρονάκη” ύστερα από σχετική πρόταση του σκηνογράφου κ. Γιώργου Ανεμογιάννη κοσμεί ένα σύνολο παλαιών, ανατολικής προέλευσης, επίπλων. Τα περισσότερα από τα έπιπλα αυτά είναι τοποθετημένα στον όροφο. Στους τοίχους του κτιρίου έχουν αναρτηθεί πίνακες του Ηρακλειώτη ζωγράφου Ευ. Μαρκογιαννάκη και είκοσι περίπου χάρτες και γκραβούρες του 17ου και 18ου αιώνα. Επίσης, σε δυο προθήκες, που είναι τοποθετημένες στο προ του χαμάμ δωμάτιο του ορόφου, εκτίθεται μια μικρή συλλογή παλαιών ταχυδρομικών δελταρίων (καρτ ποστάλ) με φωτογραφίες κυρίως το Μπεχαεντίν και θέματα από τη ζωή του Ηρακλείου.

Τέλος, στον παράπλευρο του κτιρίου είναι τακτοποιημένοι και συντηρούνται πίνακες της συλλογής του Δήμου Ηρακλείου, πολλοί από τους οποίους θα βρουν μελλοντικά μια θέση στη “Δημοτική Βιβλιοθήκη”.

Όσον αφορά τώρα στα χαρακτηριστικά κατασκευής της οικίας Χρονάκη, το κτίριο αποτελεί αξιόλογο δείγμα της Βαλκανικής Αρχιτεκτονικής στην κατασκευή του οποίου έγινε χρήση μορφολογικών στοιχείων του νεοκλασσικισμού. Η διάταξη των επιμέρους όγκων του είναι πολύπλοκη και γίνεται γύρω από υπαίθριες και ημιυπαίθριες αυλές που ήταν επιστρωμένες με βοτσαλωτά δάπεδα. Το ισόγειο όπως και τμήματα του ορόφου είναι κατασκευασμένα με λιθοδομή ενώ το υπόλοιπα κτίσμα είναι ξυλόπηκτο. Το ξύλο γίνεται το κυρίαρχο δομικό και μορφολογικό στοιχείο του οικοδομήματος. Εξαιρετικά σημαντικές είναι οι διάφορες ξυλοκατασκευές στο εσωτερικό όπως ταβάνια, μωσάντρες και διαχωριστικά πετάσματα, τα οποία αποτελούν εξαιρετικά δείγματα της αρχιτεκτονικής και αισθητικής αντίληψης που χαρακτηρίζει αυτή την ομάδα κτισμάτων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ζωγραφικός διάκοσμος των κυρίων εσωτερικών χώρων, με την θεματική του ποικιλία και τα ζωντανά χρώματα.

xronaki4.jpg (19589 bytes)

Η ΚΥΡΙΑ ΜΑΡΙΑ  ΓΡΑΦΑΝΑΚΗ

Ψυχή της οικίας Χρονάκη είναι πλέον η κ. Μαρία Γραφανάκη, μια γυναίκα που αγαπάει αυτό το στολίδι όσο και τα 3 παιδιά της.

25 χρόνια πριν η κ. Μαρία έχασε τον άντρα της και έμεινε μόνη της με 3 ορφανά στην αγγαλιά. Οι εποχές δύσκολες και οι ανάγκες μεγάλες. Έψαχνε δουλειά. Μάταια. Η απόγνωση την οδήγησε έξω από το γραφείο του τότε Νομάρχη. “Δεν ξέρω που να πάω - δεν ξέρω τι άλλο να κάνω- χρειάζομαι δουλειά - και ήρθα σ’ εσάς” του είπε.

- Ήταν τυχερή, ο νομάρχης τη συμπόνεσε και της πρότεινε ν’ αναλάβει τη θέση της καθαρίστριας στην Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη...

Για μια στιγμή δίστασε... “Δεν είναι δουλειά αυτή για σένα Μαρία” της είπε... “Περιμενε και κάτι άλλο θα βρεθεί...”.

Η κ. Μαρία θυμάται και βουρκώνει....

“Ήταν Αύγουστος και τα παιδιά μου ξεκινούσαν το σχολείο το Σεπτέμβριο... Δεν υπήρχαν περιθώρια χρόνου... τα χρήματα λιγόστευαν. Οποιαδήποτε δουλειά ήταν καλή...”.

Στις 2 Ιανουαρίου του 1976 μια νέα τότε όμορφη κοπέλα πιάνει δουλειά στη Βικελαία Δημοτική Βιβλιοθήκη μαζί με την έφορο τότε Αργυρώ Καρούζου και τον κλητήρα Μανόλη Χουρδάκη.

Την πρώτη μέρα στη δουλειά η κ. Μαρία προσπαθούσε να δει από που θα αρχίσει. Τότε μπήκε στο γραφείο ένας ψηλός κύριος - πολύ αρρενωπός. Την πλησιάζει και της λέει: “Καλημέρα παιδί μου - γιατί τα ρούχα σου έχουν αυτό το άσχημο χρώμα που δεν ταιριάζει καθόλου με τα νιάτα σου;”. Ήταν ο Νίκος Σταυρινίδης...

“Μέσα στη συμφορά μου βρήκα αυτούς τους ανθρώπους που μου στάθηκαν, που με στήριξαν και δεν τους ξεχνώ” λέει βουρκωμένη η κ. Μαρία. Ο καιρός περνούσε... Τις ελεύθερες ώρες της η κ. Μαρία έπιανε τα βιβλία και διάβαζε...

Ο Νίκος Γιανναδάκης έδειξε εμπιστοσύνη στο πρόσωπο της κ. Μαρίας και στις 20 Ιανουαρίου του 1992 την πήγε στην οικία Χρονάκη. “Την πρώτη μέρα που ήρθα” θυμάται “δεν ήξερα που να κάτσω και έκατσα στα σκαλοπάτια. Έρχεται τότε ο Γιανναδάκης και μου λέει: Μαρία θα μοιραζόμαστε το γραφείο μου...”.

Από τότε μέχρι σήμερα η κ. Μαρία είναι εκεί, στην οικία Χρονάκη, υποδέχεται τους επισκέπτες και τους εξηγεί με τον δικό της απλό και ιδιαίτερο τρόπο που σε κερδίζει αμέσως την ιστορία του σπιτιού.

Μία είναι η επιθυμία της και το παράπονό της συγχρόνως: “Να γίνει μια σωστή συντήρηση στο σπίτι και να μου φέρουν άλλο ένα άτομο ν’ ανταλλάσσω μια κουβέντα. Ένα άτομο όμως ν’ αγαπάει το σπίτι όπως εγώ...”.

 

xronaki3.jpg (15451 bytes)

 

1on.gif (2742 bytes)